AA

AA AA AA
Văn hóa | 12/09/2017 16:17

Ngày nay, hát bội dường như đã ‘mất hút’ và rất ít được nhắc đến

PhapluatNet Nghệ thuật hát bội (hay còn gọi là hát bộ, tuồng, luôn tuồng) là một loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống lâu đời của người dân Việt Nam. Tuy nhiên, hát bội dường như đã ‘mất hút’ và rất ít được nhắc đến trên truyền thông trong thời gian gần đây.

Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM đã ra mắt chương trình "Giới thiệu nghệ thuật Hát bội" tại phố đi bộ Bùi Viện (quận 1, TP HCM) vào tối 10/9 vừa qua, thu hút đông đảo du khách nước ngoài, đặc biệt là các bạn trẻ đến tham quan phố đi bộ. 

Chương trình biểu diễn có thời lượng 60 phút. Mỗi chương trình có 3 trích đoạn kinh điển do các nghệ sĩ gạo cội của Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM biểu diễn: "Đào Tam Xuân đề cờ" (trích vở "Trảm Trịnh Ân"), "Ôn Đình chém Tá", "Phàn Định Công đề cờ" (trích vở "San Hậu"). Các tiết mục tập trung khai thác phần vũ đạo, động tác hình thể của các nhân vật và lời ca khá chắt lọc nhằm giúp du khách có thể nắm bắt cơ bản nội dung câu chuyện.

Ngày nay, hát bội dường như đã ‘mất hút’ và rất ít được nhắc đến trên truyền thông.

"Chúng tôi chọn các tiết mục biểu diễn là những lớp tuồng kinh điển, trình thức vũ đạo phong phú, âm nhạc lôi cuốn, ngôn ngữ hành động và hình thể được khai thác triệt để. Suất đầu tiên thấy khán giả cổ vũ, chúng tôi rất phấn khởi" - NSƯT Nguyễn Hoàn cho hay..

Hát bội giữ một vị trí quan trọng trong kho tàng văn hóa dân tộc

Nghệ thuật hát bội (hay còn gọi là hát bộ, tuồng, luôn tuồng) là một loại hình nghệ thuật sân khấu truyền thống lâu đời của người dân Việt Nam. Hát bội giữ một vị trí quan trọng trong kho tàng văn hóa dân tộc. Hát bội xuất hiện ở cả ba miền đất nước và mỗi nơi có những đặc trưng riêng. Tại Sài Gòn, hát bội miền Nam vẫn được các thế hệ nghệ sĩ đam mê với nghiệp diễn xướng kế thừa những giá trị tinh hoa của tổ nghề dù con đường chưa bao giờ hết nhọc nhằn, chông gai.

Tương truyền, hát bội du nhập vào nước ta vào thời Tiền Lê trong thế kỉ thứ X, tại các buổi biểu diễn cung đình Huế gọi là “kinh điển kịch lệ”. Về sau, loại hình nghệ thuật cầu kỳ này đã được lan rộng khắp cả nước và được người dân đón nhận nồng hậu.

Mỗi vở tuồng sẽ là một câu chuyện lịch sử, kể lại các giai thoại anh hùng và những con người thanh liêm, chính trực. Những bà mẹ hy sinh vì con, người vợ một dạ thờ chồng, những đứa con hiếu nghĩa,… được làm sống dậy qua các vở diễn vừa hùng hồn, vừa ước lệ.

Điều đặc biệt ở nghệ thuật hát bội là những “đào hát” sẽ được vận trang phục cũng như trang điểm rất cầu kỳ, phân biệt từ mặt mũi, râu tóc, áo quần để rõ người trung-nịnh, người sang hèn, ai thô lậu, thanh tú, ai minh chánh, gian tà. Sắc đỏ được dùng dặm mặt để biểu hiện vai trung thần; màu xám là nịnh thần; màu đen là người chân thật; màu lục là hồn ma. Về trang phục thì võ tướng khi ra trận mặc võ giáp có cắm cờ lịnh sau lưng. Vua mặc áo thêu rồng; hậu phi mặc áo thêu phượng. Đào mặc áo lụa trắng đóng vai tiểu thơ đài các còn lụa đỏ dành cho cô dâu.

Hát bội dường như đã ‘mất hút’

Là một loại hình văn hóa truyền thống đặc sắc, tuy nhiên, sang thế kỷ XX, nghệ thuật cải lương và kịch nói vô cùng phát triển, thu hút được nhiều khán giả, từ đó nghệ thuật tuồng cổ suy yếu tuy đã cố gắng phục hưng với thể loại “tuồng xuân nữ” – là tuồng hát các đề tài tân thời, với cách hát pha phong cách cải lương,… Dù vậy tuồng cổ vẫn càng ngày càng ít.

Cho đến ngày nay, hát bội dường như đã ‘mất hút’ và rất ít được nhắc đến trên truyền thông và thậm chí cả những sân chơi truyền thống. Tuy nhiên, đoàn hát bội miền Nam – Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP.HCM vẫn đang nuôi dưỡng niềm đam mê, họ âm thầm lưu lại nét đẹp văn hóa giữa sự ồn ào của cái gọi là “trào lưu giới trẻ”.

Không gian hoạt động của hát bội vẫn còn giới hạn

Khách quan mà nói, các vở tuồng hát bội đều có cốt truyện vừa hấp dẫn, gay cấn hồi hộp vừa là bài học nhân ái, đạo đức. Cộng thêm hình thức biểu diễn đa dạng, trang phục đẹp mắt, nghệ sĩ biểu diễn mềm mại, uyển chuyển nên thu hút khán giả.

Theo NSND Đinh Bằng Phi, hát bội ở miền Nam được du nhập từ nhiều vùng miền, tạo dựng nên phong cách ca diễn mang tính cung đình, dù lưu diễn khắp nơi trong dân gian nhưng vẫn giữ được chất sang trọng, quý phái. Giữ cho được sự chuẩn mực của hát bội chính là bảo tồn đúng không gian ca diễn, với dàn nhạc đúng chuẩn, bài bản, tích tuồng đúng niêm luật, có như vậy mới giữ được tinh hoa của hát bội.

NSƯT Ngọc Khanh, Chủ nhiệm CLB Sân khấu hát bội Ngọc Khanh, chia sẻ: “Từ những năm 1930, hát bội đã bị cải lương từng bước giành mất vai trò và vị trí chủ đạo trong nghệ thuật biểu diễn trên sân khấu. Hát bội ngày càng suy tàn và chỉ bám trụ trong đình làng- nơi cần các buổi hát chầu của mỗi mùa lễ kỳ yên. Những năm gần đây, từ chủ trương bảo tồn, phát huy văn hóa nghệ thuật truyền thống, các lễ hội ở đình, mới được chú ý, mở ra điều kiện thuận lợi cho hát bội biểu diễn. Tuy nhiên, không gian hoạt động của nó vẫn còn giới hạn trong việc hát chầu có chức năng thực hành nghi lễ của cúng đình. Nói cách khác, triển vọng của loại hình sân khấu cổ điển này vẫn chưa mấy sáng sủa. Thiện chí bảo tồn và phát huy nghệ thuật tuồng thì ai cũng nói được nhưng làm cho ra trò, trả lại đúng không gian của hát bội, chuẩn mực của nghệ thuật ca diễn, vẫn còn là bài toán khó có lời giải”.

Đưa vào bảo tồn trong các bảo tàng?

Cứu hát bội không thể bằng thái độ thờ ơ, không thể bằng lòng với chỉ tiêu diễn hơn 150 suất/năm dù phải hát chầu, hát đình mà cần một chiến lược để bảo tồn và phát huy giá trị nguyên bản. Theo NSND Ngọc Giàu: “Bảo tồn không thể để hát bội sống lăn lóc ở đình, miếu mà phải vào nhà hát chuyên nghiệp, nhất là đối với nghệ sĩ biên chế trong một đơn vị nhà hát như Nhà hát Nghệ thuật Hát bội TP HCM. Với các nước tiên tiến, những loại hình nghệ thuật cổ truyền đều được nhà nước đưa vào bảo tồn trong các bảo tàng. Không gian bảo tàng đều có những sàn diễn để khán giả và du khách vừa tham quan hiện vật vừa xem biểu diễn”.

NSND Ngọc Giàu cho biết thêm năm 2014, bà đã sang Pháp biểu diễn theo lời mời của Hiệp hội Bảo tàng quốc tế Paris. Tại đây, bà chứng kiến người Pháp đưa những bộ môn nghệ thuật kinh điển vào hệ thống bảo tàng, có những sàn diễn phục vụ khách tham quan thưởng thức nghệ thuật biểu diễn. Ở đây, nghệ thuật biểu diễn đạt đúng chuẩn, tạo được dấu ấn với du khách và là nơi cho sinh viên, học sinh đến tham quan, tìm hiểu, nghiên cứu. “Ở ta, việc đưa nghệ thuật hát bội nguyên bản vào bảo tàng như ở Pháp mới thật sự là điều cần thiết trong xu thế phát triển hôm nay, không thể cứ để hát bội sống lây lất, thê thảm, tự đánh mất giá trị nghệ thuật” - NSND Ngọc Giàu nói.
 

Liên quan đến việc giải quyết khiếu nại, phản hồi thông tin bài viết gửi tới, độc giả, bạn đọc xin vui lòng gọi tới số hotline: 0338 466 666 hoặc gửi thư điện tử đến BBT theo email: toasoan@phapluatnet.vn
Ý kiến các bạn đọc